Op naar een nieuwe moraliteit: een loopbaan als dief

Ja natuurlijk: je kunt ook een loopbaan opbouwen als dief. Wie heeft er niet een speelfilm gezien waarin een jongetje in de buurt wordt aangetrokken tot de bende van de wijk? En uitgroeide tot zware crimineel of capo. Ook in misdaadorganisaties valt heel wat te bereiken.

Ik heb laatst voor het eerst (voor zo ver ik me kan herinneren) bij Albert Heijn iets ontvreemd. Gestolen, gejat zo je wilt. Het ging zo: ik stond met mijn boodschappenmand in de rij voor de kassa. Ik ga altijd langs de kassière (soms kassier) omdat ik het boeiend vind om te observeren hoe zij/hij communiceert, kijkt en zich gedraagt. Een beetje menselijk contact ontbreekt soms en soms niet: een grapje een gesprekje. Hoe zou het zijn om elke minuut een nieuwe klant door hetzelfde proceduretje te helpen? What keeps you ticking?

Op die middag stond ik in de rij toen een andere medewerker mij benaderde, een jongeman van circa 18 jaar. Of ik al eens de zelfscankassa had geprobeerd, of ik mee wilde lopen dan hielp hij mij op weg. Dat deed ik. Mijn circa 15 producten werden langs de scanner gehaald, maar daar waren de losse broodjes en groenten. Op andere apparaten kon ik afwegen en een barcode uitdraaien. De losse broodjes hadden een naam die ik niet kende en dat werd zoeken in een fotoboek. Bij één van de producten weigerde de scan de barcode. Nog een keer, nog een keer. Na vier keer had ik er genoeg van en bedacht: bekijk het maar kruidenier, ik moet al alle werk doen, als jij niet voor leesbare barcodes zorgt dan neem ik het zo wel mee. Dus ik deed het in mijn tas. Handig snel.

Toen ik bijna klaar was kwam de jonge medewerker naar me toe, vroeg hoe het ging en pakte zijn controle-apparaat en keurde circa 8 items. Die bleken allemaal afgerekend. Het was goed, de betalingsprocedure werd uitgelegd en ik kreeg de bon om door het poortje de zaak te verlaten. Enige opluchting, so far so good.

Pas later realiseerde ik me wat ik had gedaan: ik had geprotesteerd tegen een systeem. Ik had gestolen van een systeem dat niet goed genoeg functioneerde. Bij een kassière zou ik dat nooit doen. De ontmenselijking had mijn moraliteit zwaar aangetast. Voor een mens heb ik veel respect, voor een apparaat blijkbaar niet.

Dehumanisering

Aan alle kanten om ons heen vindt het proces van het uitschakelen van de mens plaats. Processen worden geautomatiseerd, straffen bestaan uit een acceptgiro. Ik kijk even waar ik dan te hard heb gereden en haal mijn schouders op… zonde van het geld. Toen ik op de middelbare school zat werden in oktober jaarlijks controles gehouden van het licht op je fiets. Agenten langs de weg, die je staande hielden. De laatste alcoholcontrole die ik meemaakte, was zeker 20 jaar geleden. Heb ik, hebben we dan menselijke confrontatie en controle nodig om ons netjes te blijven gedragen? Betekent dit nou dat we met zijn allen afglijden met onze normen en waarden?

CMI Recertificering

Dit najaar ben ik gerecertificeerd als loopbaanprofessional CMI. Sinds een half jaar is de recertificering uitsluitend schriftelijk. Je schrijft een dossier volgens een gestructureerde vragenlijst, vult het aan met opleidingsbewijzen en verklaringen van opdrachtgevers en stuurt het op. Van de twee toetsers die het dossier beoordelen krijg je de naam, omdat je moet verklaren niet een gezamenlijk zakelijk belang te hebben. Als dat akkoord is lezen de toetsers het dossier en geven een beoordeling. Die sturen ze op naar de certificerende instelling (die het systeem beheert) en die laat weten of je geslaagd bent of niet. Een maand later krijg je een certificaat met daarop een korte aanbeveling van de toetsers: een zogenaamd ontwikkelpunt. Bij mij was dit zo beknopt en cryptisch dat ik niet weet wat er precies wordt bedoeld. Ik wil contact met de toetsers, een gesprek met de mens.

Tot dit najaar was de toetsing altijd schriftelijk én mondeling. In een gesprek van een half uur werd het dossier doorgenomen en werd ingegaan op je professionele ontwikkeling. Heel inspirerend. Niet alleen krijg je een compliment over wat goed gaat, je krijgt opbouwende kritiek of aandachtspunten. Soms een goede tip. Het is spannend naar een gesprek te gaan met twee kritische mensen: maar dat doet het juist zo goed, daar leer ik van.

Het is voorbij. Mondelinge toetsing wordt te duur en vrijwel overal afgeschaft. Betekent dit nu dat ook loopbaanprofessionals in hun dossier de boel gaan oplichten? Een loopbaan als frauderende loopbaanadviseur? Het zal toch niet!?